دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 17 4 2025 10 23 Investigation of molecular diversity of some coriander (Coriandrum sativum L.) populations using RAPD and SCoT markers بررسی تنوع مولکولی برخی از جمعیت‌های گشنیز (Coriandrum sativum L.) با استفاده از نشانگرهای RAPD و SCoT 71 98 5141 10.22103/jab.2025.24705.1650 FA محمد ضابط دانشیار، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0003-2605-996X مریم اکبری کارشناسی ارشد ژنتیک و به‌نژادی گیاهی، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. علی ایزانلو دانشیار، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Journal Article 2025 01 21 Objective <em>Coriandrum sativum</em> is a medicinal plant cultivated in various regions of Iran and worldwide for a long time. With a genomic formula of 2n=2x=22, coriander is a diploid plant, and Iran is the fourth largest producer of this crop in the world. This study aimed to investigate genetic diversity, assess similarities and differences of different coriander populations using RAPD and SCoT markers. <strong>Materials and methods</strong> Sixteen coriander populations were collected from various counties in three provinces: South Khorasan, Yazd, and Kerman. Twelve RAPD primers and 20 SCoT primers were used for molecular diversity analysis. Data analysis was performed using the software packages NTSYSpc2.2, SPSS v26, and Excel 2020. <strong>Results</strong> Of the 12 RAPD primers, 10 showed polymorphism, while 15 of the 20 SCoT primers displayed polymorphisms. In total, RAPD and SCoT primers produced 40 and 86 high-resolution bands, respectively. The polymorphism percentage was 100% for the RAPD and 97.67% for the SCoT markers. The RD6, RD8 (RAPD) and SC11, SC13 (SCoT) primers produced the highest number of bands (5 and 9 bands). The average values for the PIC, MI, EMR, and RP indices were 0.43, 1.69, 4, and 2.81, and 0.38, 2.09, 5.49, and 3.38 for RAPD and SCoT markers, respectively. The highest genetic similarity was found between Kerman-Zarand, Yazd-Bahabad, Sirjan-Baft, Kerman-Baft, and Birjand-Khusf populations. The lowest genetic similarity was observed between Sarbishe-Bahabad, Bahabad-Bam, Birjand-Bahabad, Birjand-Yazd, and Bahabad-Zarand populations. Cluster analysis on RAPD and SCOT data grouped the populations into three clusters.  Principal Coordinate Analysis (PCoA) according to RAPD and SCoT data explained 50.82% and 52.97% of the total variance, respectively. <strong>Conclusions</strong> The markers used in this study effectively distinguished the coriander populations from each other. The high polymorphism rate of the RAPD and SCoT markers demonstrated their efficiency for genetic diversity analysis in coriander populations. Both markers showed similar efficiency, but the SCoT marker slightly outperformed RAPD in distinguishing populations. The low percentage of variation explained by the components indicated that the primers had appropriate distribution across the genome and therefore were well chosen. The results revealed that genetic similarity was relatively high within populations of each province, while lower similarity was observed between populations from different provinces. To maximize diversity and heterosis, crossing populations such as Sarbishe × Bahabad, Bahabad × Bam, Birjand × Bahabad, Birjand × Yazd, and Bahabad × Zarand are recommended. <strong>هدف: </strong>گشنیز یکی از گیاهان دارویی است که از دیرباز در مناطق مختلفی از ایران و جهان کشت می‌گردد. گشنیز با فرمول ژنومی 2n=2x=22، گیاهی دیپلوئید و ایران چهارمین تولید کننده این محصول در جهان است. این تحقیق به منظور بررسی تنوع ژنتیکی، تعیین شباهت و تفاوت جمعیّت‌های مختلف گشنیز با استفاده از نشانگرهای RAPD و SCoT صورت گرفت. <strong>مواد و روش‌ها</strong>: تعداد 16 جمعیت گشنیز از سه استان خراسان جنوبی، یزد و کرمان جمع‌آوری و مورد مطالعه قرار گرفت. در این آزمایش  به ترتیب از  12 آغازگر RAPD و 20 آغازگر SCoT جهت بررسی تنوع مولکولی استفاده شد. در تجزیه داده‌ها از نرم‌افزارهای NTSYSpc.2.2، SPSS.V26 و Excel.2020 استفاده شد. <strong>نتایج</strong><strong>: </strong>از 12 آغازگر RAPD 10 تا و از 20 آغازگر SCoT 15 مورد چندشکلی نشان دادند. در کل، آغازگرهای RAPD و SCoT، به ترتیب ۴۰ و 86 نوار با وضوح بالا تولید نمودند. درصد چندشکلی در نشانگرهای RAPD وSCoT، به ترتیب 100 و 67/97 درصد به دست آمد. آغازگرهای RD6، RD8 و SC11، SC13 بیشترین نوار (۵ و ۹ نوار) را تکثیر نمودند. مقدار متوسط شاخص‌های PIC، MI، EMR و RP برای نشانگرهای RAPD و SCoT به ترتیب برابر با 43/0، 69/1، 4، 81/2 و 38/0، 09/2، 49/5، 38/3 برآورد گردید. بیش‌ترین شباهت‌ ژنتیکی بین کرمان - زرند، یزد – بهاباد، سیرجان – بافت، کرمان – بافت، بیرجند – خوسف و کمترین شباهت‌ ژنتیکی بین سربیشه – بهاباد، بهاباد – بم، بیرجند - بهاباد، بیرجند – یزد، بهاباد - زرند به دست آمد. تجزیه خوشه‌ای بر اساس داده‌های RAPD و SCoT، جمعیت‌های مختلف را در سه خوشه گروه‌بندی نمود. تجزیه به مختصات اصلی بر اساس داده‌های RAPD و SCoT به ترتیب 82/50 و 97/52 درصد از کل واریانس را توجیه کرد. <strong>نتیجه‌گیری</strong>: نشانگرهای مورد استفاده به خوبی توانستند جمعیت‌های گشنیز را از یکدیگر متمایز کنند. نرخ بالای چندشکلی RAPD و SCoT نشان داد که این نشانگرها برای تجزیه تنوع ژنتیکی در جمعیت‌های گشنیز کارآمد است. کارایی دو نشانگر تقریباً یکسان بود، لیکن بر اساس شاخص‌های محاسبه‌شده SCoT کمی بهتر از RAPD در تمایز جمعیت‌ها شناخته شد. توجیه درصد کمی از تغییرات توسط مولفه‌ها نشان داد که آغازگرها پراکندگی مناسبی بر روی ژنوم داشتند و لذا به خوبی انتخاب شده بودند. نتایج نشان داد که درون جمعیت‌های هر استان تشابه ژنتیکی نسبتاً بالا و بین جمعیت‌های استان‌های مختلف تشابه ژنتیکی کمتری وجود داشت. جهت حصول حداکثر هتروزیس، تلاقی جمعیت‌های سربیشه × بهاباد، بهاباد  ×  بم، بیرجند  ×  بهاباد، بیرجند  ×  یزد و بهاباد  ×  زرند توصیه می‌گردد. https://jab.uk.ac.ir/article_5141_130ea938864f051b9a40c85b6a713306.pdf