دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 2 2026 05 22 Evaluation of the effectiveness of the Trichoderma harzianum and extract of clove (Syzygium aromaticum) against Rhizoctonia solani the causal agent of tomato root rot disease ارزیابی اثربخشی Trichoderma harzianum و عصاره میخک (Syzygium aromaticum) علیه Rhizoctonia solani عامل بیماری پوسیدگی ریشه گوجه‌فرنگی 255 266 5301 10.22103/jab.2026.26628.1833 FA زید طالب شمران مؤسسه فنی المسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، بابل، عراق. ریهام کریم علوان دانشکده فنی المسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، بابل 51009، عراق 0009-0006-5502-2452 غدیر عبدالجبار رضایو دانشکده فنی المسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، بابل 51009، عراق. 0009-0005-6012-5184 Journal Article 2025 12 29 Objective<br />Root rot is a serious disease of tomato (Solanum lycopersicum L.). It caused by the soil-borne fungus Rhizoctonia solani. This disease leads to major yield losses in tomato production worldwide. The aim of the present study was to isolate and identify the most virulent isolate of R. solani. Moreover, we aimed to evaluate the biocontrol ability of Trichoderma harzianum and aqueous clove (Syzygium aromaticum) extract. The aim was to evaluate both individually and in combination against tomato root rot under laboratory and greenhouse conditions.<br />Materials and methods<br />Several isolates of R. solani were obtained and tested for pathogenicity. Among them, isolate R4 showed the highest virulence. It has 100% disease incidence and 98.67% disease severity. So, it was selected for further experiments. Aqueous clove extract was prepared at concentrations of 5% and 10%. Trichoderma harzianum was cultured and applied as a spore suspension. Dual culture assays in vitro were used to evaluate the antifungal effects of these agents firstly. After that, greenhouse experiments were conducted to assess their effects on disease incidence, disease severity, and plant growth parameters. LSD test at a 5% significance level was statistically used to analyze data.<br /><br />Results<br />In vitro results showed that both T. harzianum and clove extract significantly inhibited the growth of R. solani. Complete inhibition of fungal growth was observed when both agents were applied together. In greenhouse experiments, the combined treatment of T. harzianum and clove extract significantly reduced disease incidence (13.33%) and disease severity (9.33%), in comparison to the infected control. In addition, this treatment improved tomato plant growth. Because it resulted in higher fresh weight (43.33 g), dry weight (9.33 g), shoot length (46.33 cm), and root length (10.33 cm).<br />Conclusion<br />The findings of the current study shows that Trichoderma harzianum and clove extract work synergistically to control Rhizoctonia solani. This natural and eco-friendly method can effectively reduce tomato root rot. It also can increase plant growth. This combination shows strong potential as a safe alternative to chemical fungicides. Therefore, it is better to further evaluate it under field and laboratory conditions. هدف: پوسیدگی ریشه یکی از بیماری‌های مهم و خسارت‌زای گوجه‌فرنگی (Solanum lycopersicum L.) است که توسط قارچ خاکزاد Rhizoctonia solani ایجاد می‌شود و منجر به کاهش شدید عملکرد گوجه‌فرنگی در سراسر جهان می‌گردد. هدف از این مطالعه، جداسازی و شناسایی مهاجم‌ترین ایزوله R. solani و همچنین ارزیابی توان کنترل زیستی Trichoderma harzianum و عصاره آبی میخک (Syzygium aromaticum) بود. این عوامل به‌صورت جداگانه و تلفیقی، در شرایط آزمایشگاهی و گلخانه‌ای علیه پوسیدگی ریشه گوجه‌فرنگی بررسی شدند.<br />مواد و روش‌ها: چندین ایزوله از R. solani جداسازی و از نظر بیماری‌زایی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در میان آن‌ها، ایزوله R4 بیشترین حدت بیماری‌زایی را نشان داد، به‌طوری که میزان بروز بیماری 100% و شدت بیماری 67/98% بود. ازاین‌رو، برای آزمایش‌های بعدی انتخاب شد. عصاره آبی میخک در غلظت‌های 5% و 10% تهیه گردید. قارچ Trichoderma harzianum کشت داده شده و به‌صورت سوسپانسیون اسپور مورد استفاده قرار گرفت. ابتدا اثرات ضدقارچی این عوامل با استفاده از آزمون کشت دوگانه در شرایط درون‌شیشه‌ای (in vitro) بررسی شد. سپس آزمایش‌های گلخانه‌ای به‌منظور ارزیابی تأثیر آن‌ها بر میزان بروز بیماری، شدت بیماری و شاخص‌های رشد گیاه انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از آزمون LSD در سطح معنی‌داری 5% تجزیه و تحلیل آماری شدند.<br />نتایج: نتایج آزمایشگاهی نشان داد که هر دو عامل T. harzianum و عصاره میخک به‌طور معنی‌داری رشد R. solani را مهار کردند. در حالتی که هر دو عامل به‌صورت هم‌زمان به‌کار رفتند، مهار کامل رشد قارچ مشاهده شد. در آزمایش‌های گلخانه‌ای، تیمار تلفیقی T. harzianum و عصاره میخک به‌طور معنی‌داری میزان بروز بیماری (33/13%) و شدت بیماری (33/9%) را در مقایسه با شاهد آلوده کاهش داد. علاوه بر این، این تیمار موجب بهبود رشد گیاه گوجه‌فرنگی شد، به‌طوری که بیشترین وزن تر (33/43 گرم)، وزن خشک (33/9 گرم)، طول ساقه (33/46 سانتی‌متر) و طول ریشه (33/10 سانتی‌متر) به‌دست آمد.<br />نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که Trichoderma harzianum و عصاره میخک به‌صورت هم‌افزا در کنترل Rhizoctonia solani عمل می‌کنند. این روش طبیعی و سازگار با محیط زیست می‌تواند به‌طور مؤثری پوسیدگی ریشه گوجه‌فرنگی را کاهش داده و رشد گیاه را افزایش دهد. این ترکیب پتانسیل بالایی به‌عنوان جایگزینی ایمن برای قارچ‌کش‌های شیمیایی دارد. بنابراین، انجام مطالعات تکمیلی در شرایط مزرعه‌ای و آزمایشگاهی توصیه می‌شود. https://jab.uk.ac.ir/article_5301_9fa1157fc257d448a319231440427d29.pdf