دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 2 2026 05 22 Response of some parameters of local orange seedling (Citrus Sinensis L.) budding on Sour Orange to organic waste addition and Zinc spraying واکنش برخی صفات نهال پرتقال محلی (Citrus sinensis L.) پیوندشده روی پایه نارنج به افزودن پسماند آلی و محلول‌پاشی با روی 347 364 5328 10.22103/jab.2026.26661.1836 FA محمد ترخان ابوالمیخ گروه تکنیک‌های خاک و آب، دانشکده فنی مسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، عراق. بیان حبیب کاظم گروه تکنیک‌های خاک و آب، دانشکده فنی مسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، عراق. مروه رعد محمد گروه فناوری‌های تولید گیاهی، دانشکده فنی مسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، عراق. Journal Article 2026 01 03 Objective<br />The goal of this study was to assess the effects of organic matter application and zinc foliar spraying on the vegetative growth of local orange seedlings (Citrus sinensis L.) grafted onto sour orange rootstock. Improving seedling growth and nutritional status under nursery conditions was the main aim of this research.<br />Materials and Methods<br />Cattle manure was used as a source of organic matter and applied at four levels: 0, 0.25, 0.50, and 0.75 kg per seedling. Zinc was applied as a foliar spray at three concentrations (0, 20, and 40 mg Zn L⁻¹) using hydrated zinc sulfate as the zinc source. The experiment was arranged in a factorial completely randomized design with three replications. We recorded several vegetative growth parameters. These parameters were: leaf nutrient content, seedling height, seedling dry weight, stem diameter, number of leaves, chlorophyll content (SPAD value), and leaf area. analysis of variance (ANOVA) was used to analyze data. Least Significant Difference (LSD) test at the 5% probability level was used to perform mean comparisons. <br />Results<br />The results of our study showed that if we increase the level of organic matter, all measured vegetative growth parameters can be significantly improved. For our study, the highest value was obtained at 0.75 kg per seedling. The values of the parameters also reached the following values: leaf nitrogen content of 1.88%, seedling height of 98.87 cm, seedling dry weight of 116.6 g, stem diameter of 1.23 cm, chlorophyll content of 45.37 SPAD units, number of leaves of 95.27 leaves per seedling, and leaf area of 21.27 dm2 per seedling. Zinc foliar spraying at 40 mg L⁻¹ also caused a significant increase in all growth traits, including height (94.45 cm), stem diameter (1.20 cm), leaf number (91.9 leaves per seedling), leaf area (20.7 dm²), chlorophyll content (45.48 SPAD units), dry weight (117.3 g), and improved leaf mineral content. The combined application of 0.75 kg organic matter with 40 mg Zn L⁻¹ resulted in the highest values for all studied characteristics.<br />Conclusions<br />It can be concluded that the combined use of organic matter and zinc foliar application effectively enhances the vegetative growth and nutritional status of local orange seedlings. The treatment consisting of 0.75 kg organic matter per seedling combined with 40 mg Zn L⁻¹ was the most effective, and can be recommended to improve seedling quality in citrus nurseries and support better orchard establishment. هدف: هدف از این پژوهش، بررسی اثر کاربرد ماده آلی و محلول‌پاشی روی بر رشد رویشی نهال‌های پرتقال محلی (Citrus sinensis L.) پیوندشده روی پایه نارنج بود. این آزمایش در ایستگاه باغبانی المحاویل وابسته به شرکت عمومی باغبانی و جنگلداری، وزارت کشاورزی عراق، طی دوره زمانی اکتبر ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد. هدف اصلی تحقیق، بهبود رشد نهال و وضعیت تغذیه‌ای آن‌ها در شرایط نهالستانی بود.<br />مواد و روش‌ها: کود دامی به‌عنوان منبع ماده آلی در چهار سطح 0، 25/0، 50/0 و 75/0 کیلوگرم برای هر نهال به کار رفت. عنصر روی به‌صورت محلول‌پاشی برگی در سه غلظت ۰، ۲۰ و ۴۰ میلی‌گرم روی در لیتر، با استفاده از سولفات روی آبدار اعمال شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. صفات رویشی شامل ارتفاع نهال، قطر ساقه، تعداد برگ، سطح برگ، میزان کلروفیل (عدد SPAD) ، وزن خشک نهال و محتوای عناصر غذایی برگ اندازه‌گیری شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آنالیز واریانس (ANOVA) و مقایسه میانگین‌ها با آزمون حداقل اختلاف معنی‌دار (LSD) در سطح احتمال 5% انجام گرفت.<br />نتایج: نتایج نشان داد که افزایش سطح ماده آلی موجب بهبود معنی‌دار تمامی صفات رویشی اندازه‌گیری‌شده شد. بیشترین مقادیر در سطح 75/0 کیلوگرم ماده آلی برای هر نهال به دست آمد؛ به‌طوری‌که ارتفاع نهال به 87/98 سانتی‌متر، قطر ساقه به 23/1 سانتی‌متر، تعداد برگ به 27/95 برگ در هر نهال، سطح برگ به 27/21 دسی‌متر مربع، میزان کلروفیل به 37/45 واحد SPAD، وزن خشک نهال به 6/116 گرم و محتوای نیتروژن برگ به 88/1% رسید. محلول‌پاشی روی با غلظت ۴۰ میلی‌گرم در لیتر نیز باعث افزایش معنی‌دار تمامی صفات رشد شد، از جمله ارتفاع (45/94 سانتی‌متر)، قطر ساقه (20/1 سانتی‌متر)، تعداد برگ (9/91 برگ در هر نهال)، سطح برگ (7/20 دسی‌متر مربع)، میزان کلروفیل (48/45 واحد SPAD) (و وزن خشک (3/117 گرم)، همراه با بهبود محتوای عناصر معدنی برگ. بیشترین مقادیر تمامی صفات مورد مطالعه در تیمار ترکیبی 75/0 کیلوگرم ماده آلی به همراه ۴۰ میلی‌گرم روی در لیتر مشاهده شد.<br />نتیجه‌گیری: می‌توان نتیجه گرفت که کاربرد توأم ماده آلی و محلول‌پاشی روی به‌طور مؤثری رشد رویشی و وضعیت تغذیه‌ای نهال‌های پرتقال محلی را بهبود می‌بخشد. تیمار 75/0 کیلوگرم ماده آلی برای هر نهال همراه با ۴۰ میلی‌گرم روی در لیتر مؤثرترین تیمار بود و می‌تواند برای ارتقای کیفیت نهال در نهالستان‌های مرکبات و استقرار بهتر باغ توصیه شود. https://jab.uk.ac.ir/article_5328_51104b554c4f54cb65524cec5406ce17.pdf