دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 3 2026 08 23 HLA-DQ2 gene association with Celiac disease in Babylon province, Iraq ارتباط ژن HLA-DQ2 با بیماری سلیاک در استان بابل، عراق 123 136 5358 10.22103/jab.2026.26571.1828 FA حیدر ترکی موسی الموسوی دانشگاه القاسم سبز، دانشکده زیست‌فناوری، گروه زیست‌فناوری کاربردی، بابل ۵۱۰۱۳، عراق. احسان علی الزاملی دانشگاه القاسم سبز، دانشکده زیست‌فناوری، گروه زیست‌فناوری کاربردی، بابل ۵۱۰۱۳، عراق. مرتضی م. حسین دانشگاه القاسم سبز، دانشکده زیست‌فناوری، گروه زیست‌فناوری کاربردی، بابل ۵۱۰۱۳، عراق. 0000-0002-1453-8034 علی ح. رسول دانشگاه سبز القاسم، دانشکده بیوتکنولوژی، گروه بیوتکنولوژی کاربردی، بابل ۵۱۰۱۳، عراق. Journal Article 2025 12 20 Objective Celiac disease is one of the most common autoimmune disorders caused via gluten consumption of genetically susceptible individuals. This disease causes damages the small intestine through immune response. The main genetic risk factors are HLA-DQ2 and HLA-DQ8 genes, along with exposure to gluten. This study aimed to examine genetic and immunological markers of celiac disease in patients from Babylon Province. It compared age distribution between patients and healthy controls, tested for anti-gliadin IgG and IgA antibodies using ELISA, and checked for the presence of the HLA-DQ2 gene using conventional PCR in both groups. Materials and methods Blood samples were collected from patients and healthy controls. Venous blood (3 mL in EDTA tubes for DNA extraction and 2 mL in gel tubes for serology) was drawn from each participant. Samples were transported in a cooling box within 2 to 24 hours and stored at 4°C until analysis. Serological tests detected anti-gliadin IgG and IgA antibodies by ELISA. Genomic DNA was extracted from blood for molecular analysis using conventional PCR to identify the HLA-DQ2 gene. Gel electrophoresis confirmed PCR products, with band size compared to a DNA ladder. Results Conventional PCR showed the HLA-DQ2 gene fragment at approximately 153 bp. In celiac disease patients, the homozygous HLA-DQ2 genotype was the most common, present in 77.2% (14 out of patients tested). The remaining patients lacked this gene, likely due to following a strict gluten-free diet. In the control group, no one carried the HLA-DQ2 gene (0%). Studies demonstrated that HLA-DQ2 homozygosity carries the highest risk, that increase the possibility of early-onset celiac disease in children by 5 to 30 times in comparison to lower-risk genotypes like HLA-DQ8 homozygosity or HLA-DQ2/DQ8 heterozygosity. HLA-DQ2/DQ8 heterozygotes have a lower risk, with only about 3% developing the disease in spite of a 25-35% frequency in the general population. Thus, HLA-DQ2 homozygosity represents most frequent genotype among celiac disease patients. Conclusion Molecular genetic testing plays an important key role in identification of individuals who are at risk of celiac disease. Current study found that the homozygous of HLA-DQ2 genotype is the most common of celiac disease patients in Province of Babylon, in which highlight its strong association with the disease. These findings support the use of genetic screening alongside serological tests for better diagnosis and management. هدف: بیماری سلیاک یک اختلال خودایمنی است که در افراد دارای استعداد ژنتیکی، در اثر مصرف گلوتن ایجاد می‌شود و منجر به پاسخ ایمنی و آسیب به روده باریک می‌گردد. مهم‌ترین عوامل خطر ژنتیکی این بیماری، ژن‌های HLA-DQ2 و HLA-DQ8 به همراه مواجهه با گلوتن هستند. هدف از این مطالعه، بررسی شاخص‌های ژنتیکی و ایمنی بیماری سلیاک در بیماران استان بابل بود. در این راستا، توزیع سنی بیماران با افراد سالم مقایسه شد، آنتی‌بادی‌های ضد گلیادین IgG و IgA با روش ELISA اندازه‌گیری گردید و وجود ژن HLA-DQ2 در بیماران و گروه شاهد با استفاده از PCR متداول بررسی شد. مواد و روش‌ها: نمونه‌های خون از بیماران مبتلا به سلیاک و افراد سالم جمع‌آوری شد. از هر شرکت‌کننده، ۳ میلی‌لیتر خون وریدی در لوله‌های حاوی EDTA برای استخراج DNA و ۲ میلی‌لیتر خون در لوله‌های ژل‌دار برای آزمایش‌های سرولوژیک گرفته شد. نمونه‌ها در جعبه سردکننده طی ۲ تا ۲۴ ساعت منتقل و تا زمان انجام آزمایش در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد نگهداری شدند. آنتی‌بادی‌های ضد گلیادین IgG و IgA به روش ELISA شناسایی شدند. DNA ژنومی از خون استخراج و برای شناسایی ژن HLA-DQ2 از روش PCR متداول استفاده گردید. محصولات PCR با الکتروفورز ژل آگارز تأیید و اندازه باندها با مارکر DNA مقایسه شد. نتایج: نتایج PCR متداول وجود قطعه ژن HLA-DQ2 را در اندازه تقریبی ۱۵۳ جفت‌باز نشان داد. در بیماران مبتلا به سلیاک، ژنوتیپ هموزیگوت HLA-DQ2 شایع‌ترین حالت بود و در 2/77% بیماران (۱۴ نفر از کل افراد بررسی‌شده) مشاهده شد. سایر بیماران فاقد این ژن بودند که احتمالاً به دلیل پیروی از رژیم غذایی بدون گلوتن بوده است. در گروه شاهد، هیچ‌یک از افراد حامل ژن HLA-DQ2 نبودند (0%). مطالعات پیشین نشان داده‌اند که هموزیگوتی HLA-DQ2 بالاترین خطر ابتلا را دارد و احتمال بروز زودهنگام بیماری سلیاک در کودکان را ۵ تا ۳۰ برابر نسبت به ژنوتیپ‌های کم‌خطرتر مانند هموزیگوتی HLA-DQ8 یا هتروزیگوتی HLA-DQ2/DQ8 افزایش می‌دهد. اگرچه فراوانی هتروزیگوت‌های HLA-DQ2/DQ8 در جمعیت عمومی حدود ۲۵ تا 35% است، تنها حدود 3% از آن‌ها به بیماری مبتلا می‌شوند. بنابراین، هموزیگوتی HLA-DQ2 شایع‌ترین ژنوتیپ در بیماران مبتلا به سلیاک محسوب می‌شود. نتیجه‌گیری: آزمایش‌های ژنتیکی مولکولی نقش مهمی در شناسایی افراد در معرض خطر ابتلا به بیماری سلیاک دارند. این مطالعه نشان داد که ژنوتیپ هموزیگوت HLA-DQ2 شایع‌ترین الگوی ژنتیکی در بیماران مبتلا به سلیاک در استان بابل است و ارتباط قوی این ژن با بیماری را تأیید می‌کند. این یافته‌ها استفاده از غربالگری ژنتیکی را در کنار آزمون‌های سرولوژیک برای تشخیص دقیق‌تر و مدیریت بهتر بیماری سلیاک توصیه می‌نماید.

https://jab.uk.ac.ir/article_5358_f21946138be2cab953894226a7e1130b.pdf