دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 2 2026 05 22 Therapeutic effects of Citrullus colocynths nanoparticles on Streptozotocin-induced diabetic rats: Improvement of pancreatic histology اثرات درمانی نانوذرات هندوانه ابوجهل (Citrullus colocynthis) بر رت‌های دیابتی القاشده با استرپتوزوتوسین: بهبود بافت‌شناسی پانکراس 435 448 5362 10.22103/jab.2026.26900.1858 FA محمد عبدالحامد یونس دانشکده تکنیک‌های بهداشت و پزشکی، دانشگاه فنی میانی، بغداد، عراق. Journal Article 2026 02 23 <strong>Objective</strong><br />Diabetes mellitus is a chronic metabolic disorder. This disorder occurs when insulin secretion is insufficient or insulin function is impaired, and blood sugar levels increase. Continuously elevated blood sugar levels cause oxidative stress and structural damage in pancreatic tissue. This damage is most commonly seen in beta cells of the islets of Langerhans. One of the medicinal plants with antidiabetic properties is colocynthia (<em>Citrullus colocynthis</em>). Therefore, our aim was to study the therapeutic effects of colocynthia nanoparticles (CCNPs) on pancreatic histology, insulin levels, oxidative stress markers, and blood glucose levels in streptozotocin (STZ)-induced diabetic rats.<br /><strong>Materials and methods</strong><br />Four groups of male Wistar rats were randomly selected. These four groups included the control group, untreated diabetic rats, diabetic rats treated with colocynthia (<em>Citrullus colocynthis</em>) extract, and diabetic rats treated with CCNPs. We used an intraperitoneal injection of streptozotocin (STZ) to induce diabetes. The treatment period was 28 days. We used standard biochemical methods to measure blood glucose and serum insulin levels. We measured the antioxidant effect of the treatments using oxidative stress parameters. We examined pancreatic tissues histologically to examine structural changes in the islets of Langerhans.<br /><strong>Results</strong><br />Treatment with CCNPs significantly reduced blood glucose levels. In the other groups, namely the untreated diabetic and extract-treated groups, insulin levels increased significantly. Oxidative stress markers improved in the CCNP group mice. In these mice, beta cell density increased, pancreatic islet architecture was restored, and cellular destruction was reduced. On the other hand, in untreated diabetic animals, pancreatic islets were severely shrunk and beta cells were damaged. Therefore, it can be said that the therapeutic efficacy of the nanoparticle formulation is greater than that of the crude plant extract.<br /><strong>Conclusion</strong><br />Our experimental results confirmed the protective and restorative role of <em>Citrullus colocynthis</em><strong> </strong>nanoparticles on pancreatic tissue in diabetic mice. CCNPs improved blood sugar control. In addition, their use increased insulin secretion and reduced oxidative stress. Therefore, it can be concluded that the use of nanoparticle-based formulations from medicinal plants may potentially provide a promising and innovative approach for diabetes management. هدف: دیابت ملیتوس یک اختلال متابولیک مزمن است که با هیپرگلیسمی ناشی از کاهش ترشح انسولین یا اختلال در عملکرد آن مشخص می‌شود. هیپرگلیسمی پایدار موجب استرس اکسیداتیو و آسیب ساختاری در بافت پانکراس می‌گردد؛ این آسیب به‌ویژه در سلول‌های بتای جزایر لانگرهانس مشهود است. گیاه Citrullus colocynthis (هندوانه ابوجهل) در مطالعات پیشین دارای خواص ضد دیابتی گزارش شده است. بنابراین، هدف این پژوهش ارزیابی اثرات درمانی نانوذرات هندوانه ابوجهل (CCNPs) بر بافت‌شناسی پانکراس، سطح انسولین، شاخص‌های استرس اکسیداتیو و سطح گلوکز خون در رت‌های دیابتی القاشده با استرپتوزوتوسین (STZ) بود.<br />مواد و روش‌ها: رت‌های نر ویستار به‌صورت تصادفی به چهار گروه تقسیم شدند: کنترل، دیابتی بدون درمان، دیابتی تیمار شده با عصاره هندوانه ابوجهل، و دیابتی تیمار شده با نانوذرات هندوانه ابوجهل. دیابت با یک تزریق داخل صفاقی استرپتوزوتوسین (STZ) القا شد. دوره درمان ۲۸ روز به طول انجامید. سطح گلوکز خون و انسولین سرم با روش‌های بیوشیمیایی استاندارد اندازه‌گیری شد. برای ارزیابی اثر آنتی‌اکسیدانی تیمارها، شاخص‌های استرس اکسیداتیو بررسی شدند. در پایان آزمایش، بافت پانکراس جمع‌آوری و از نظر بافت‌شناسی برای ارزیابی تغییرات ساختاری در جزایر لانگرهانس مورد بررسی قرار گرفت. <br />نتایج: نتایج نشان داد که درمان با CCNPs در مقایسه با گروه دیابتی بدون درمان، کاهش معنی‌داری در سطح گلوکز خون ایجاد کرد. همچنین در مقایسه با گروه‌های دیابتی بدون درمان و تیمار شده با عصاره، رت‌های دریافت‌کننده CCNPs افزایش معنی‌داری در سطح انسولین نشان دادند. شاخص‌های استرس اکسیداتیو در گروه CCNP به‌طور قابل‌توجهی بهبود یافت. بررسی بافت‌شناسی نشان داد که در رت‌های تیمار شده با CCNPs تراکم سلول‌های بتا افزایش یافته، ساختار جزایر پانکراسی به‌طور واضح بازسازی شده و دژنراسیون سلولی کاهش یافته است. در مقابل، گروه دیابتی بدون درمان کاهش شدید اندازه جزایر و آسیب سلول‌های بتا را نشان داد. اثربخشی درمانی فرمولاسیون نانوذره‌ای بیشتر از عصاره خام گیاه بود.<br />نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که نانوذرات هندوانه ابوجهل دارای اثرات محافظتی و ترمیمی بر بافت پانکراس در رت‌های دیابتی هستند. CCNPs کنترل گلیسمی را بهبود بخشیده، ترشح انسولین را افزایش داده و استرس اکسیداتیو را کاهش دادند. بنابراین، استفاده از فرمولاسیون‌های نانوپایه مشتق از گیاهان دارویی می‌تواند رویکردی نوآورانه و امیدبخش در مدیریت دیابت محسوب شود. https://jab.uk.ac.ir/article_5362_d8eefbdd9a833226a5814619439b0428.pdf