دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 3 2026 08 23 Evaluating the process of disseminating tissue culture technology for date palms in Diyala province ارزیابی فرایند گسترش فناوری کشت بافت نخل خرما در استان دیاله 177 196 5410 10.22103/jab.2026.26841.1853 FA عنون نادیا کاظم گروه ترویج و انتقال فناوری، دانشکده فناوری کشاورزی، مهندسی علوم کشاورزی، دانشگاه بغداد، بغداد، عراق. Journal Article 2026 02 16 Objective<br />Date palm cultivation and date production hold a prominent position in the agricultural sector in terms of exports, in addition to local consumption and industrial use, as they are used in food industries and feed manufacturing. This study aimed to evaluate the dissemination of tissue culture technology for date palms in Diyala Governorate in terms of planning, organization, implementation, and evaluation, and to identify the reactions of date palm orchard owners regarding the application of tissue culture technology in Diyala Governorate. <br />Materials and methods<br />The study sample consisted of 113 date palm farmers. A diagnostic research approach was used to evaluate the process of disseminating date palm tissue culture (DPTC) technology in Diyala Governorate in terms of planning, organization, implementation, and evaluation to achieve the first objective. A field research approach was used to achieve the second objective by employing a questionnaire as a means to obtain information from the respondents using a tripartite scale (Agree, Somewhat Agree, and Disagree) to measure the reactions of date palm farmers towards the application of tissue culture technology. The following scores were assigned to the scale statements (1, 2, 3) respectively, with 24 items identified. <br />Results<br />The results showed that the planning for the dissemination process of tissue culture technology is based on a sequence from planning, diagnosis, expansion, evaluation, and that the greatest effort was expended on the preparatory and organizational stages. The results also indicated that tissue culture technology is an effective and scientifically promising technology that has contributed to increasing the number of produced offshoots, improving the quality and health of date palms, in addition to developing the genetic and productive characteristics of date palms. However, the field expertise of the respondents was not at the required level, and date palm farmers still need more support and expertise in this field. <br /><br />Conclusion<br />The study recommended the necessity of working to enhance extension programs, support the field expertise of the respondents, and focus on training personnel and dividing roles and responsibilities. هدف: کشت نخل خرما و تولید خرما در بخش کشاورزی از نظر صادرات، مصرف داخلی و کاربردهای صنعتی جایگاه مهمی دارد، زیرا در صنایع غذایی و تولید خوراک دام مورد استفاده قرار می‌گیرد. هدف این مطالعه ارزیابی میزان گسترش فناوری کشت بافت نخل خرما در استان دیاله از نظر برنامه‌ریزی، سازماندهی، اجرا و ارزیابی، و همچنین شناسایی واکنش صاحبان باغ‌های نخل نسبت به کاربرد این فناوری در استان دیاله بود.<br />مواد و روش‌ها: نمونه پژوهش شامل 113 نفر از کشاورزان نخل‌کار بود. برای دستیابی به هدف اول، از رویکرد پژوهش تشخیصی جهت ارزیابی فرآیند گسترش فناوری کشت بافت نخل خرما (DPTC) در استان دیاله از نظر برنامه‌ریزی، سازماندهی، اجرا و ارزیابی استفاده شد. برای دستیابی به هدف دوم، از رویکرد پژوهش میدانی بهره گرفته شد. در این راستا از پرسشنامه به‌عنوان ابزار جمع‌آوری داده‌ها از پاسخ‌دهندگان استفاده گردید و واکنش کشاورزان نخل‌کار نسبت به کاربرد فناوری کشت بافت با استفاده از مقیاس سه‌درجه‌ای (موافق، تاحدی موافق، مخالف) سنجیده شد. برای گویه‌های مقیاس به‌ترتیب امتیازهای (1، 2، 3) در نظر گرفته شد و در مجموع 24 گویه مورد بررسی قرار گرفت.<br />نتایج: نتایج نشان داد که برنامه‌ریزی برای فرآیند گسترش فناوری کشت بافت بر اساس توالی مراحلی شامل برنامه‌ریزی، تشخیص، توسعه و ارزیابی انجام می‌شود و بیشترین تلاش در مراحل مقدماتی و سازماندهی صرف شده است. نتایج همچنین نشان داد که فناوری کشت بافت یک فناوری مؤثر و امیدبخش از نظر علمی است که به افزایش تعداد پاجوش‌های تولیدی، بهبود کیفیت و سلامت نخل‌های خرما و همچنین توسعه ویژگی‌های ژنتیکی و تولیدی آن‌ها کمک کرده است. با این حال، تجربه میدانی پاسخ‌دهندگان در سطح مطلوب نبود و نخل‌کاران همچنان به حمایت و تخصص بیشتری در این زمینه نیاز دارند.<br />نتیجه‌گیری: این مطالعه توصیه می‌کند که برنامه‌های ترویج کشاورزی تقویت شوند، تجربه و مهارت‌های میدانی کشاورزان افزایش یابد، و بر آموزش نیروی انسانی و تقسیم مناسب نقش‌ها و مسئولیت‌ها تمرکز بیشتری صورت گیرد. https://jab.uk.ac.ir/article_5410_b8918c11526bfc3726f63986cc3a18a3.pdf