دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 3 2026 08 23 Morphohistological postnatal developmental study of gustatory papillae in sheep tongue by light and electron microscopy مطالعه تکامل پس از تولد (مورفوهیستولوژیک) پاپیلاهای چشایی زبان گوسفند با استفاده از میکروسکوپ نوری و الکترونی 333 354 5432 10.22103/jab.2026.27109.1887 FA علی کاظم حمادی الجبوری گروه آنالیز پاتولوژیک، دانشگاه سومر، دانشکده علوم، بابل 51013، عراق. سلیم صالح علی الخکانی گروه آناتومی و بافت‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه القاسم الخضراء، بابل 51013، عراق عقیل مسلم الجادی گروه فناوری‌های تولیدات دامی، کالج فنی المسیب، دانشگاه فنی الفرات الاوسط، بابل 51013، عراق. جعفر غازی عباس الجبوری گروه آناتومی و بافت‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه القاسم الخضراء، بابل 51013، عراق اخلاص عبد حمزه العلوانی گروه آناتومی و بافت‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه القاسم الخضراء، بابل 51013، عراق. محمد صلاح حسن سیموی گروه آناتومی و بافت‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه القاسم الخضراء، بابل 51013، عراق. حوراء کریم جودی گروه فیزیک پزشکی، کالج دانشگاهی حله، بابل، عراق دنیا م. الربیعی گروه آناتومی و بافت‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه القاسم الخضراء، بابل 51013، عراق سراج م. الکفاجی گروه آناتومی و بافت‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه القاسم الخضراء، بابل 51013، عراق Journal Article 2026 05 05 Objective<br />Gustatory lingual papillae play a crucial role in taste perception and oral function in mammals. Their postnatal development is associated with structural and functional maturation of the tongue. However, detailed information regarding the morphological, histological, and ultrastructural development of fungiform and circumvallate papillae in Iraqi local sheep at different postnatal stages remains limited. This study aimed to investigate the postnatal morphological, histological, and scanning electron microscopic (SEM) developmental changes of fungiform and circumvallate gustatory papillae in the tongue of Iraqi local sheep (Ovis aries).<br />Materials and methods<br />Twenty tongue samples were collected from Iraqi local sheep obtained from Najaf and Babylon province abattoirs. The samples were divided into two groups according to dentition and age: Group I included lambs aged two months, and Group II included adult sheep aged eight months. Gross morphological examination, routine histological techniques, and scanning electron microscopy were employed to evaluate the developmental features of fungiform and circumvallate papillae and associated lingual glands.<br />Results<br />In two-month-old lambs, fungiform papillae appeared immature, flat-shaped, and sparsely distributed among the filiform papillae on the dorsal surface of the tongue, while circumvallate papillae were small to moderate in size and arranged in a double irregular row. At eight months of age, fungiform papillae exhibited marked maturation, appearing as large, flat-topped, mushroom-shaped projections. Circumvallate papillae became relatively larger, well-defined, flattened structures surrounded by prominent circular grooves and were located dorsolaterally on the torus linguae just rostral to the root of the tongue. Histologically, well-developed gustatory papillae were observed at both ages, with fungiform papillae scattered between filiform papillae on the apex and body of the tongue, whereas circumvallate papillae showed variable shapes and sizes according to developmental stage. Two types of lingual glands were identified: von Ebner’s serous glands closely associated with circumvallate papillae, and Weber’s mucous or mixed glands located deep within the muscular tissue at the root of the tongue.<br />Conclusion<br />The gustatory papillae of Iraqi local sheep undergo marked morphological, histological, and ultrastructural maturation during postnatal development. Age-related changes significantly influence the size, shape, organization, and glandular associations of fungiform and circumvallate papillae, reflecting their functional adaptation with growth. هدف: پاپیلاهای چشایی زبان نقش اساسی در درک مزه و عملکرد دهانی در پستانداران دارند. تکامل پس از تولد آن‌ها با بلوغ ساختاری و عملکردی زبان مرتبط است. با این حال، اطلاعات دقیقی درباره تغییرات مورفولوژیک، بافت‌شناسی و فراساختاری پاپیلاهای قارچی (fungiform) و حلقوی (circumvallate) در گوسفندان بومی عراق در مراحل مختلف رشد پس از تولد محدود است. هدف این مطالعه بررسی تغییرات مورفولوژیک، هیستولوژیک و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) در پاپیلاهای چشایی زبان گوسفند (Ovis aries) در مراحل مختلف رشد پس از تولد بود.<br />مواد و روش‌ها: بیست نمونه زبان از گوسفندان بومی عراق از کشتارگاه‌های استان‌های نجف و بابل جمع‌آوری شد. نمونه‌ها بر اساس سن و دندان‌بندی به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول شامل بره‌های دو ماهه و گروه دوم شامل گوسفندان بالغ هشت ماهه بود. بررسی ماکروسکوپی، روش‌های استاندارد هیستولوژی و میکروسکوپ الکترونی روبشی برای ارزیابی ویژگی‌های رشدی پاپیلاهای قارچی و حلقوی و غدد زبانی مرتبط استفاده شد.<br />نتایج: در بره‌های دو ماهه، پاپیلاهای قارچی نابالغ، صاف و پراکنده در میان پاپیلاهای فیلی‌فرم در سطح پشتی زبان مشاهده شدند، در حالی که پاپیلاهای حلقوی کوچک تا متوسط بوده و به صورت دو ردیف نامنظم قرار داشتند. در سن هشت ماهگی، پاپیلاهای قارچی به‌طور واضح بالغ شده و به شکل برجستگی‌های بزرگ، صاف و قارچی شکل ظاهر شدند. پاپیلاهای حلقوی نیز بزرگ‌تر، مشخص‌تر و دارای شیارهای دایره‌ای واضح شدند و در بخش دورسال جانبی تنه زبان در نزدیکی ریشه زبان قرار گرفتند. از نظر بافت‌شناسی، پاپیلاهای چشایی در هر دو سن مشاهده شدند، اما در مراحل مختلف رشد تفاوت‌هایی در شکل و اندازه آن‌ها وجود داشت. دو نوع غده زبانی شناسایی شد: غدد سروزی فون ابنر که با پاپیلاهای حلقوی مرتبط بودند و غدد موکوسی یا مختلط وبر که در عمق عضلات ریشه زبان قرار داشتند.<br />نتیجه‌گیری: پاپیلاهای چشایی در گوسفندان بومی عراق طی رشد پس از تولد دچار تغییرات قابل توجه مورفولوژیک، بافت‌شناسی و فراساختاری می‌شوند. این تغییرات وابسته به سن، در اندازه، شکل، سازمان‌دهی و ارتباط غددی پاپیلاهای قارچی و حلقوی نقش داشته و نشان‌دهنده سازگاری عملکردی آن‌ها با رشد است. https://jab.uk.ac.ir/article_5432_594b1bc1afaafdfd28b0e1fb34b779a1.pdf