دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 3 2026 08 23 Effect of lemon juice in the growth, physiological traits, proline and antioxidants of Basil (Ocimum basilicum) plant growing in water stress تأثیر آب‌لیمو بر رشد، ویژگی‌های فیزیولوژیک، پرولین و آنتی‌اکسیدان‌های گیاه ریحان (Ocimum basilicum) در شرایط تنش آبی 373 394 5440 10.22103/jab.2026.27152.1895 FA افراح مهدی الظلیمی استادیار، گروه زیست‌شناسی، دانشکده تربیت دختران، دانشگاه کوفه، عراق. Journal Article 2026 05 10 Objective<br />Basil (Ocimum basilicum L. ) is a widespread annual plant cultivated in various parts of the world. Water stress is one of the most significant environmental challenges facing plants, including basil, in their growth and development. The aim of this study was to investigate the effect of lemon juice in mitigating the harmful effects of water stress on basil.<br />Materials and methods<br />This study was conducted during the autumn season of 2025 in a private nursery in Najaf, Iraq. Seeds were sown on 27/10/2025 in plastic containers in a two-factors factorial experiment. The first factor was water stress, with plants being irrigated (once, twice, and three times a week). The second factor was lemon juice at four concentrations (0, 2, 4, and 6 mL/L). Morphological and physiological parameters were calculated. Relative water content, chlorophyll content, proline and enzymatic antioxidants, proline concentration, peroxidase estimation, catalase enzyme activity, ascorbic acid, total phenolic content (TPC), and total flavonoids content were estimated. The results were analyzed using Genstat 2012 according to the ANOVA method.<br />Results<br />The results of the study indicated the negative effect of reducing irrigation intervals on basil plant growth indicators such as plant height, stem diameter, leaf area and some physiological characteristics such as relative water content, chlorophyll, and shoot fresh weight, with an increase in the leaf content of proline and enzymatic and non-enzymatic antioxidants. The experiment also showed the effect of lemon juice concentrations as a biostimulant that improves the growth indicators under study, enhances enzymatic and non-enzymatic antioxidants, and reduces the harmful effects of water stress.<br />Conclusion<br />The results of this study showed that water stress can reduce the vegetative growth of basil, but it can increase the defense compounds (proline, enzymes and antioxidants). Irrigation three times a week showed the best growth performance. While, less irrigation enhanced the stress responses. Foliar spraying of lemon juice, especially at concentrations of 2 to 6 ml/l, improved growth and physiological traits and increased stress tolerance. Overall, it can be concluded that the use of lemon juice can be an effective strategy to reduce the negative effects of water stress in basil. هدف: ریحان (Ocimum basilicum L.) یک گیاه یک‌ساله رایج است که در مناطق مختلف جهان کشت می‌شود. تنش آبی یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیطی است که رشد و توسعه گیاهان، از جمله ریحان، را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هدف این مطالعه بررسی اثر آب‌لیمو در کاهش اثرات زیان‌بار تنش آبی بر گیاه ریحان بود. <br />مواد و روش‌ها: این مطالعه در فصل پاییز سال ۲۰۲۵ در یک نهالستان خصوصی در نجف، عراق انجام شد. بذرها در تاریخ 27/10/2025 در ظروف پلاستیکی و در قالب آزمایش فاکتوریل با دو عامل کشت شدند. عامل اول تنش آبی بود که شامل آبیاری گیاهان (یک، دو و سه بار در هفته) بود. عامل دوم غلظت‌های مختلف آب‌لیمو در چهار سطح (0، 2، 4 و 6 میلی‌لیتر در لیتر) بود. صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک اندازه‌گیری شدند. همچنین محتوای نسبی آب، مقدار کلروفیل، پرولین و آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی، غلظت پرولین، فعالیت آنزیم پراکسیداز، فعالیت آنزیم کاتالاز، اسید آسکوربیک، محتوای کل فنول‌ها (TPC) و فلاونوئیدها اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Genstat 2012 و بر اساس روش آنالیز واریانس (ANOVA) تجزیه و تحلیل شدند.<br />نتایج: نتایج نشان داد که کاهش دفعات آبیاری تأثیر منفی بر شاخص‌های رشد ریحان مانند ارتفاع گیاه، قطر ساقه، سطح برگ و برخی ویژگی‌های فیزیولوژیک مانند محتوای نسبی آب، کلروفیل و وزن تر اندام هوایی داشت. در مقابل، محتوای پرولین و آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی و غیرآنزیمی در برگ‌ها افزایش یافت. همچنین، نتایج نشان داد که غلظت‌های مختلف آب‌لیمو به عنوان یک محرک زیستی باعث بهبود شاخص‌های رشد، افزایش آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی و غیرآنزیمی و کاهش اثرات منفی تنش آبی شد.<br />نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که تنش آبی می‌تواند رشد رویشی ریحان را کاهش دهد، اما موجب افزایش ترکیبات دفاعی (پرولین، آنزیم‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها) می‌شود. آبیاری سه بار در هفته بهترین عملکرد رشد را نشان داد، در حالی که کاهش آبیاری پاسخ‌های تنشی را افزایش داد. محلول‌پاشی آب‌لیمو، به‌ویژه در غلظت‌های 2 تا 6 میلی‌لیتر در لیتر، باعث بهبود رشد، ویژگی‌های فیزیولوژیک و افزایش تحمل به تنش شد. در مجموع، استفاده از آب‌لیمو می‌تواند راهکاری مؤثر برای کاهش اثرات منفی تنش آبی در گیاه ریحان باشد. https://jab.uk.ac.ir/article_5440_784b28c42800d9e0216d48d27fd85c8b.pdf