دانشگاه شهید باهنر کرمان (دانشکده کشاورزی و پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی) و انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران مجله بیوتکنولوژی کشاورزی 2228-6705 18 3 2026 08 23 Combined effect of chitosan and salicylic acid hormone on physiological and biochemical traits and expression of key genes of carnosic acid biosynthesis pathway in rosemary (Rosmarinus officinalis L.) اثر ترکیبی کیتوزان و هورمون سالیسیلیک اسید بر صفات فیزیولویکی، بیوشیمیایی و بیان ژن‌های کلیدی مسیر بیوسنتز کارنوسیک‌اسید در گیاه رزماری (Rosmarinus officinalis L.) 1 26 5490 10.22103/jab.2026.25770.1752 FA مرتضی نجف‌پور محمدآبادی دانشجوی دکتری، گروه زیست‌شناسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی ۴۶۹۷-۱۹۳۹۵، تهران، ایران. عنایت‌اله یزدان پناه استادیار، گروه زیست‌شناسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی ۴۶۹۷-۱۹۳۹۵، تهران، ایران. 0000-0002-6437-0890 حمید سبحانیان دانشیار، گروه زیست‌شناسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی ۴۶۹۷-۱۹۳۹۵، تهران، ایران. غلامرضا بخشی خانیکی استاد، گروه زیست‌شناسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی ۴۶۹۷ـ۱۹۳۹۵، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 17 <strong>Objective</strong> Rosemary (<em>Rosmarinus officinalis</em> L.), as one of the important medicinal and aromatic plants in the pharmaceutical and food industries. Among the terpenes of rosemary, carnosic acid has gained significant importance due to its therapeutic properties such as antioxidant, antimicrobial, and antitumor effects. Consequently, researchers' attention has been drawn to the application of elicitors to enhance the growth and increase the essential oil of rosemary. Given the medicinal importance of rosemary and the potential of chitosan and salicylic acid in enhancing plant traits, this research was conducted with the aim of investigating the effect of these elicitors on rosemary traits and the expression of key genes in the carnosic acid pathway (<em>KSLI</em> and <em>CPSI</em>). <strong>Materials and methods</strong> This research was carried out as a factorial experiment based on a completely randomized design with three replications. Three months after transplanting the seedlings, chitosan (Ch) at concentrations of 10, 50, and 100 mg/L and salicylic acid (SA) at concentrations of 5, 10, and 20 µM were applied individually and in combination, in three stages at three-week intervals, as foliar sprays on the aerial parts of rosemary. Physiological and biochemical traits and expression of key genes of carnosic acid biosynthesis pathway were measured one week after the last spraying. <strong>Results</strong> The treatment combinations had synergistic effects on rosemary traits. As the most effective treatments, SA 10 µM + Ch 100 mg/L and SA 20 µM + Ch 50 mg/L treatments led to a 44 and 45% significant decrease in MDA, 2 and 2.5-fold significant increase in phenol, 2.8 and 2.9-fold increase in sugars, 2.6 and 2-fold increase in catalase activity, 2.8 and 2.5-fold increase in SOD activity, 2 and 2.3-fold increase in polyphenol oxidase activity, 3 and 1.9-fold increase in chlorophyll content, 2 and 2.2-fold increase in carotenoid content, 2.3 and 2.6-fold increase in essential oil content, 3 and 3.6-fold increase in <em>CPSI</em> gene expression, 3.4 and 3.6-fold increase in <em>KSLI</em> gene expression, respectively. <strong>Conclusions</strong> Combined treatments significantly reduce lipid peroxidation and increase pigments, the antioxidant system, essential oil, and the expression of key genes in the carnosic acid pathway. <strong>هدف:</strong> رزماری (<em>Rosmarinus officinalis</em> L) یکی از گیاهان دارویی و معطر مهم در صنعت دارو و غذا به حساب می­آید. در میان ترپن­های رزمای، کارنوسیک ­اسید به دلیل خواص درمانی نظیر آنتی­اکسیدانی، ضدمیکروبی و ضدتوموری اهمیت بسزائی یافته است. درنتیجه، توجه محققان به کاربرد الیسیتورها برای تقویت رشد و افزایش اسانس رزماری جلب شده است. با توجه به اهمیت دارویی رزماری و پتانسیل کیتوزان و سالیسیلیک ­اسید در تقویت صفات گیاهی، این پژوهش با هدف بررسی اثر این الیسیتورها بر صفات رزماری<strong> </strong>و بیان ژن­های کلیدی مسیر کارنوسیک­ اسید (<em>CPS1</em> و <em>KSL1</em>) انجام شد. <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این پژوهش در قالب آزمایش فاکتوریل با طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد. بعد از گذشت سه ماه از کشت نشاها، کیتوزان (Ch) با غلظت 10، 50 و 100 میلی­گرم بر لیتر و سالیسیلیک ­اسید (SA) با غلظت 5، 10 و 20 میکرو‌مولار به طور انفرادی و در ترکیب باهم در سه نوبت با فاصله سه هفته بر روی اندام هوایی رزماری محلول­پاشی شدند. بعد از گذشت یک هفته از آخرین محلول­پاشی، سنجش صفات فیزیولویکی، بیوشیمیایی و بیان ژن­های کلیدی بیوسنتز کارنوسیک اسید انجام شد. <strong>نتایج:</strong> ترکیب­های تیماری، اثر هم­افزائی بر صفات رزماری داشتند. به عنوان موثرترین تیمار، تیمارهایSA 10 µM + Ch 100 mg/L  و SA 20 µM + Ch 50 mg/L به ترتیب سبب کاهش معنی­دار حدود 44 و 45% مالون­دی­آلدئید و افزایش معنی­دار 2 و 5/2 برابری فنل، 8/2 و 9/2 برابری قندها، 6/2 و 2 برابری فعالیت کاتالاز، 8/2 و 5/2 برابری فعالیت آسکوربات­پراکسیداز، 2 و 3/2 برابری فعالیت پلی­فنل­اکسیداز، 3 و 9/1 برابری کلروفیل، 2 و 2/2 برابری کارتنوئید، 3/2 و 6/2 برابری اسانس، 3 و 6/3 برابری بیان <em>CPS1</em><em>، </em>و 4/3 و 6/3 برابری بیان <em>KSL1</em> شدند. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> تیمارهای ترکیبی سبب کاهش معنی­دار اکسیداسیون لپیدی و افزایش رنگدانه­ها، سامانه آنتی­اکسیدانت، اسانس و بیان ژن­های کلیدی مسیر کارنوسیک ­اسید می­شوند. https://jab.uk.ac.ir/article_5490_3d931d581778d9e314f9ecac4cc56964.pdf